Vòng tròn thời gian

Bây giờ nói một chút về loạt tranh Vòng tròn thời gian. Loạt tranh tôi vẽ cho đến giờ hình thành khá tình cờ. Công việc và sự chuẩn bị nguyên liệu và ý tưởng vật liệu của một họa sỹ có điều gì đó gần giống như công việc của người thợ may. Anh ta phải có nhiều nguyên, vật liệu. Vậy thì nguyên liệu của tôi là gì, đó là một phần những gì hình ảnh mà tôi quan sát hàng hàng ngày bên ngoài và trong không gian sống. Ở nhà tôi nhìn ngắm những món đồ cổ được bày ra khiến tôi thích, nó là nguồn mang lại nhiều cảm hứng làm việc, và tôi để chúng nó xung quanh mình. Trong nhà tôi lúc nào cũng có chỗ cho việc trưng bày những đồ vật, đồ trang trí, tượng cũ, gốm cổ, đồ gỗ cũ... đó là hình ảnh, màu sắc, lối tạo tác, gợi ý về mặt vật liệu và yếu tố thời gian tôi muốn được nhìn thấy, chúng gợi ý hàng ngày về cảm giác và là nguồn cảm hứng cho công việc.
Và như trong chi tiết này các bạn có thể thấy, đó là một cảnh về mùa xuân có cây hoa đào nở và đôi chim đang tình tứ, chúng đang vui đùa trên cành hoa. Thường thì khi bắt đầu cho mỗi loạt tranh tôi hay lựa chọn những yếu tố từ đời sống hàng ngày, từ văn hóa, tinh thần, thiên nhiên và tín ngưỡng...
Ðây là hình chi tiết trong một câu đối của Nam Bộ. Cách tạo tác có nhiều mảnh cẩn trai, ốc. Trong giới nghề làm đồ truyền thống, chúng thường không được tinh xảo như lối cẩn trai và ốc ở miền Bắc hay các đồ khảm ở Huế. Như trong đồ Bắc Bộ có những đồ án trang trí chuẩn mực như tứ thời, tứ linh hay tứ mùa, kết hợp nhiều khi cả thư pháp xen lẫn motif cổ đồ. Còn các đôi câu đối Nam Bộ lại xen vào cả những vật dụng từ đời sống hàng ngày, các thú chơi xưa, tín ngưỡng, đồ thờ cúng... Tôi thấy những gì có trong đời sống, tín ngưỡng như thế nào thì ở Nam Bộ họ đưa vào thành các motif trang trí như thế đó. Ở đó, trong hình ảnh tôi thấy có nhiều sự phóng túng, chất thơ, sự tự do khác phía Bắc một chút về sự nghiêm cẩn trong lối chọn đề tài, motif cổ mà các bạn có thể thấy và so sánh được.
Ðây là chi tiết của con phượng và con quy ở trong tứ linh, bao quanh không gian đám mây trông như những bông hoa đang nở, với tích hạc cưỡi lưng rùa. Tôi thấy ở đó lối trang trí khiến tôi thích, đi kèm với cả chi tiết cái gương bát quái phía trên...Tôi thấy thú vị và tìm thấy ở đó có nhiều hình ảnh gợi ý về mặt ý tưởng cho các công việc của tôi. Nó mở ra nhiều lối thể hiện vật liệu cũng như cách quan sát một không gian đồng hiện và hình ảnh ước lệ ra sao.Trước khi nói về hiệu ứng như ba chiều trên bề mặt tranh, tôi muốn nói đôi chút về công việc của tôi, về ý tưởng hay cách tôi xây dựng một chủ đề công việc hay nghệ thuật đến từ đâu. Tôi thấy rằng nó có thể đến từ sự lỗi lầm hay là một sản phẩm lỗi lầm có trong đời sống. Những chi tiết lỗi của hình ảnh trong đôi câu đối cổ này. Từ chính cặp câu đối bị lỗi có những hình ảnh về mùa xuân, hạ khi tôi mua chúng ở cửa hàng đồ cổ những năm
trước. Khi nhìn nó lần đầu tiên, tôi thấy có sự lôi cuốn đặc biệt và không hiểu tại sao nữa chúng lại cuốn hút tôi đến như vậy, lúc đó tôi không biết và chưa nghĩ ra được mình sẽ dùng vào việc gì...Nó là một sản phẩm bị lỗi, không hấp dẫn khi bày trong nhà. Lâu lâu tôi lại lấy nó từ kho ra bày trong studio ngắm một thời gian rồi lại cất đi... Rồi vào một ngày xuân ở Hà Nội với những cơn mưa phùn dai dẳng, có quá nhiều độ ẩm, thiên nhiên ủ dột và buồn bã. Các buổi sáng, tôi thức dậy và đi ra ngoài, cà phê cũng chán, lang thang cũng chán và chán cả sự gặp gỡ. Tôi trở về studio, bật đèn lên, mở nhạc và ngắm nhìn hình ảnh cây hoa đào mùa xuân ở trên cặp câu đối hỏng và lỗi với nhiều tàn tích cũ tôi mới nhận ra rằng: Ồ, cái cây hoa đào đang nở khuyết nhiều cánh như đang nở bung ra trong một đêm, màu đen mờ ảo bị trầy xước, dấu vết của thời gian... Chúng khiến cho lòng tôi cảm thấy nhẹ nhõm hơn trong những ngày mùa xuân ẩm ướt... Tất cả hình ảnh của chúng gợi ra quá nhiều điều.


( Trích đoạn phỏng vấn với curator Natalia Kraevskaia, Vincom Center for Contemporary Arts, Hanoi, July 2017